Maluch uważnie obserwuje ludzi. Tak roczne dziecko uczy się świata od pierwszych miesięcy

Spojrzenie, które łączy dwa światy

Dla rocznego dziecka świat jest miejscem pełnym nowych doświadczeń. Każdy dzień przynosi setki informacji, które trzeba uporządkować. Nowe twarze, dźwięki, zapachy, emocje, przedmioty i sytuacje tworzą niezwykle złożoną układankę. To właśnie dlatego pierwsze lata życia są jednym z najbardziej intensywnych okresów rozwoju człowieka.

Jeszcze kilkanaście lat temu naukowcy sądzili, że wiele umiejętności społecznych rozwija się dopiero w późniejszym dzieciństwie. Dziś wiemy, że ich fundamenty pojawiają się znacznie wcześniej. Już niemowlęta zwracają szczególną uwagę na ludzkie twarze. Potrafią rozpoznawać emocje, reagować na ton głosu i odróżniać znajome osoby od obcych. Co więcej, bardzo wcześnie zaczynają interesować się tym, co robią inni ludzie.

To zainteresowanie nie jest przypadkowe. Człowiek od początku rozwija się w relacjach. Dziecko nie poznaje świata wyłącznie poprzez zabawki czy przedmioty. Poznaje go przede wszystkim poprzez kontakt z drugim człowiekiem.

Wyobraźmy sobie roczne dziecko podczas spaceru. Nagle zauważa lecący samolot. Instynktownie patrzy nie tylko na niebo, ale również na rodzica. Jakby chciało sprawdzić, czy druga osoba widzi to samo. Dla wielu dorosłych jest to zwyczajna sytuacja. Tymczasem specjaliści zajmujący się rozwojem dziecka widzą w niej coś znacznie ważniejszego – próbę dzielenia uwagi i budowania wspólnego doświadczenia.

Potrzeba dzielenia się światem

Jak podkreśla dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS, prezes Fundacji Alpha, właśnie takie codzienne sytuacje dostarczają wielu informacji o rozwoju społecznym najmłodszych dzieci.

– Pierwsze lata życia to czas niezwykle intensywnego rozwoju społecznego i komunikacyjnego. Dziecko nie tylko poznaje otaczający je świat, ale jednocześnie uczy się funkcjonowania w relacjach z innymi ludźmi. Obserwuje, naśladuje, reaguje na emocje, próbuje zwracać uwagę bliskich na interesujące je przedmioty i wydarzenia. To właśnie w takich codziennych sytuacjach rozwijają się kompetencje, które w przyszłości będą stanowiły podstawę komunikacji i budowania relacji – mówi dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS, prezes Fundacji Alpha.

Badacze zajmujący się rozwojem dziecka podkreślają, że dla rocznego dziecka niezwykle ważna jest przewidywalność i poczucie bezpieczeństwa. Nie oznacza to jednak, że dzieci lubią rutynę bardziej niż odkrywanie nowych rzeczy. Wręcz przeciwnie. Ich mózg jest zaprogramowany do eksplorowania świata. Każdy nowy przedmiot staje się okazją do nauki. Każda nowa sytuacja jest źródłem informacji.

To właśnie dlatego dzieci tak często pokazują rodzicom znalezione kamyki, liście, zabawki czy zwierzęta. Nie chodzi wyłącznie o sam przedmiot. Chodzi o potrzebę podzielenia się swoim odkryciem z drugą osobą. Naukowcy określają to mianem wspólnej uwagi, która odgrywa ogromną rolę w rozwoju społecznym i komunikacyjnym.

Nauka, która zaczyna się przed słowami

Coraz więcej badań pokazuje również, że małe dzieci uczą się przede wszystkim poprzez obserwację. Zanim zrozumieją znaczenie wielu słów, analizują zachowania ludzi wokół siebie. Obserwują reakcje rodziców, ich emocje, sposób komunikowania się i rozwiązywania problemów. Właśnie dlatego tak ważną rolę odgrywa naśladowanie. To jeden z podstawowych mechanizmów uczenia się w pierwszych latach życia.

Wiedza na temat rozwoju najmłodszych dzieci stale się poszerza. Jednocześnie wielu rodziców przyznaje, że nie zawsze wiedzą, na które zachowania warto zwracać szczególną uwagę. Większość z nich doskonale pamięta moment pierwszego kroku czy pierwszego słowa, ale znacznie rzadziej słyszy o znaczeniu wspólnej uwagi, komunikacji gestami czy zainteresowania drugim człowiekiem.

To właśnie dlatego Fundacja Alpha realizuje kampanię społeczną „Rozpoznaj Z.N.A.K.I.”. Jej celem jest zwiększanie świadomości dotyczącej rozwoju społecznego i komunikacyjnego dzieci między 11. a 30. miesiącem życia.

Wsparcie na wyciągnięcie ręki

Nazwa kampanii odnosi się do pięciu ważnych obszarów rozwoju: zwracania uwagi innych osób na interesujące przedmioty i wydarzenia, naśladowania zachowań, angażowania się w komunikację za pomocą gestów, reagowania na własne imię oraz zainteresowania ludźmi. Wszystkie te zachowania można obserwować podczas zwykłych codziennych sytuacji, które dla dziecka są okazją do poznawania świata.

Rodzice, którzy chcą dowiedzieć się więcej, mogą skorzystać również z bezpłatnej aplikacji ASDetect. Narzędzie pomaga lepiej zrozumieć rozwój społeczny i komunikacyjny dzieci między 11. a 30. miesiącem życia. Dzięki materiałom wideo i praktycznym wskazówkom aplikacja pokazuje, na jakie zachowania warto zwracać uwagę na poszczególnych etapach rozwoju.

Patrząc na roczne dziecko, łatwo dostrzec małego odkrywcę. Trudniej zauważyć, jak wiele dzieje się wtedy w jego mózgu. Każde spojrzenie, każdy gest, każda próba podzielenia się uwagą z rodzicem są elementami skomplikowanego procesu uczenia się świata i ludzi. To właśnie dlatego pierwsze lata życia mają tak ogromne znaczenie. Są fundamentem wszystkiego, co przyjdzie później.

Więcej informacji o kampanii „Rozpoznaj Z.N.A.K.I.” oraz bezpłatnej aplikacji ASDetect można znaleźć na stronie:

www.autyzmlublin.pl/wydarzenia/rozpoznaj-z-n-a-k-i/

www.asdetect.autyzmlublin.pl/

Projekt „Z.N.A.K.I. – wiedzieć więcej, wspierać mądrzej” współfinansowany jest ze środków PFRON – Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.