Kontrolerzy zapukają do każdych drzwi bez wyjątku. Bez tych dokumentów nawet 5 tys. zł kary

Samorząd pod ścianą - dlaczego kontrole stały się codziennością

Przez dekady kwestia tego, co dzieje się z nieczystościami w domach niepodłączonych do sieci kanalizacyjnej, pozostawała w sferze domniemań. Rok 2026 przynosi jednak kres tej swobody, ponieważ gminy zostały postawione przed jasnym ultimatum. Obowiązek przeprowadzania kontroli zbiorników bezodpływowych oraz przydomowych oczyszczalni ścieków nie jest już dobrą wolą wójta czy burmistrza, lecz ustawowym wymogiem, z którego samorządy są rozliczane przez organy nadzorcze.

Włodarze miast i wsi doskonale wiedzą, że brak działań w tym zakresie może narazić całą jednostkę samorządu terytorialnego na gigantyczne kary, co skutecznie motywuje ich do wysyłania kontrolerów na prywatne posesje.

Polska od lat stara się dostosować do unijnych wymogów dotyczących jakości wód gruntowych i ochrony ekosystemów przed skażeniem związkami azotu oraz fosforu. Nieszczelne szamba to nie tylko problem estetyczny czy zapachowy, ale realne zagrożenie dla ujęć wody pitnej.

Obecnie każda nieruchomość musi być uwzględniona w gminnej ewidencji, a brak wpisu lub niespójność danych to pierwszy sygnał dla urzędników, by wytypować dany adres do szczegółowej weryfikacji.

Teczka z dokumentami ważniejsza niż szczelność zbiornika?

Kiedy urzędnik pojawia się na posesji, wielu właścicieli odruchowo wskazuje na trawnik, pod którym ukryty jest zbiornik, zapewniając o jego solidności. Tymczasem dla kontrolerów kluczowe są fakty zapisane na papierze. Pierwszym elementem, o który zostaniemy zapytani, jest umowa na wywóz nieczystości ciekłych zawarta z firmą posiadającą stosowne zezwolenie na prowadzenie takiej działalności w danej gminie.

To fundament – brak pisemnego kontraktu jest traktowany jako poważne uchybienie już na starcie. Umowa musi być aktualna i precyzować zasady współpracy, a co najważniejsze, musi być realizowana przez podmiot legalnie operujący na rynku asenizacyjnym.

Dopełnieniem umowy jest stos dokumentów potwierdzających jej wykonywanie. Mowa o fakturach lub rachunkach za wywóz szamba, które należy przechowywać przez określony czas. Urzędnicy sprawdzają nie tylko czy rachunki są, ale przede wszystkim czy częstotliwość wywozów koreluje ze zużyciem wody w gospodarstwie domowym.

Jeśli licznik wody wskazuje na zużycie rzędu 20 metrów sześciennych miesięcznie, a rachunki dokumentują wywóz zaledwie 5 metrów, kontroler z łatwością wysnuje wniosek o nieszczelności zbiornika lub nielegalnym odprowadzaniu ścieków do gruntu. W przypadku przydomowych oczyszczalni, weryfikacji podlega dodatkowo certyfikat jej szczelności oraz dowody zakupu biopreparatów lub dokumentacja serwisu technologicznego.

Zobacz też: ARiMR ostrzega beneficjentów. Czas do 31 stycznia, w innym wypadku będą musieli zwrócić pieniądze

Bolesne skutki ignorowania prawa

Utrzymanie systemu odprowadzania ścieków w standardzie wymaganym przez prawo nie należy do najtańszych, co często bywa pokusą do „oszczędności”. Średni koszt wywozu jednego metra sześciennego nieczystości w 2026 roku waha się, w zależności od regionu i odległości od zlewni, w granicach 25–45 złotych. Przy standardowym zbiorniku o pojemności 10 metrów sześciennych, jedna wizyta szambiarza to wydatek rzędu 300–500 złotych.

Z kolei mandat za brak umowy lub brak dokumentacji potwierdzającej wywóz nieczystości może wynieść do 500 złotych przy kontroli doraźnej. Jeśli jednak sprawa trafi do sądu lub gmina wykaże trwałe uchylanie się od obowiązków, grzywna może drastycznie wzrosnąć, osiągając pułap nawet 5000 złotych. To jednak nie koniec wydatków. Gmina może zarządzić tzw. wykonanie zastępcze – sama zleci wywóz nieczystości z naszej posesji, a następnie obciąży nas kosztami, które zazwyczaj są znacznie wyższe niż ceny rynkowe. 

Co więcej, właściciele nieszczelnych zbiorników mogą zostać zmuszeni do ich natychmiastowej naprawy lub wymiany na model posiadający aktualną aprobatę techniczną, co wiąże się z inwestycją idącą w tysiące złotych. W 2026 roku porządek w dokumentach i regularność wywozów to jedyna droga, by uniknąć kosztownego starcia z aparatem urzędniczym.