Tak rząd "obronił" rolników przed Mercosur. Tylko dwa polskie produkty pod ochroną

Umowa handlowa z Mercosurem stała się faktem

Międzynarodowe umowy handlowe rzadko trafiają na pierwsze strony portali w momencie, gdy są negocjowane. Zazwyczaj zainteresowanie pojawia się dopiero wtedy, gdy skutki tych porozumień zaczynają być odczuwalne przez producentów, rolników czy konsumentów. Tak było i tym razem. Przez wiele miesięcy, kiedy rolnicy protestowali przez siedzibami najważniejszych instytucji, temat umowy handlowej z krajami Mercosur, a dokładniej szczegóły dokumentu, funkcjonował głównie w branżowych analizach oraz wąskich kręgach eksperckich.

Dla przeciętnego odbiorcy pojęcia takie jak ochrona rynku, oznaczenia geograficzne czy przewaga konkurencyjna producentów brzmią abstrakcyjnie. A jednak to właśnie one decydują o tym, które produkty mogą skutecznie bronić swojej renomy poza granicami kraju, a które muszą konkurować wyłącznie ceną. Dopiero gdy zestawiono liczby i porównano pozycję poszczególnych państw, pojawiło się zdziwienie – i pytanie, dlaczego reakcja przyszła tak późno.Czy to efekt braku informacji, czy raczej przekonania, że problem „nas nie dotyczy”? 

Dwa polskie produkty ocalone przed Mercosur. Oznaczenia, które są czymś więcej niż etykietą

W debacie publicznej oznaczenia geograficzne często sprowadza się do elementu tradycji lub regionalnego folkloru. Tymczasem unijne oznaczenia geograficzne są jednym z najtwardszych narzędzi ochrony interesów producentów na globalnym rynku. Dają wyłączność na nazwę, zabezpieczają przed podrabianiem i pozwalają budować długofalową wartość produktu.

Państwa, które dziś są liderami w tym obszarze, nie osiągnęły tej pozycji przypadkiem. To efekt wieloletniej współpracy branżowej, zaufania między producentami i strategicznego podejścia do eksportu. W wielu krajach wspólne wnioski składane były dekady temu, zanim temat stał się politycznie nośny.

W Polsce mechanizm ten przez lata napotykał na bariery, o których rzadko mówi się głośno. Brak współpracy producentów, obawa przed wspólnymi regułami czy traktowanie nazw jako prywatnych marek, a nie dobra regionu – to czynniki, które skutecznie hamowały rozwój.

Punktem zapalnym okazała się umowa handlowa między Unią Europejską a krajami Mercosur, podpisana 17 stycznia 2026 roku. Dokument obejmuje ochroną ponad 340 produktów z oznaczeniami geograficznymi z całej UE. Gdy opublikowano szczegóły, uwagę zwrócił jeden fakt: z Polski znalazły się na niej tylko dwa produkty – Polska Wódka oraz Żubrówka z Niziny Północnopodlaskiej. Dla porównania inne kraje unijne mają na say tej znacznie dłuższe listy. Francja – 63 produkty, Hiszpania – 59, Włochy – 57, Niemcy – 27. Polska – dwa. Oba wpisane jeszcze 23 września 2003 roku.

Polskie produkty tylko z nazwy

Do tej dyskusji odniósł się Jacek Zarzecki z Polskiej Platformy Zrównoważonej Wołowiny, który wprost wskazał źródło problemu. W długim wpisie opublikowanym w serwisie X napisał:

Umowa z Mercosur i sprawa wódki wywołała dyskusje: dlaczego Polska ma tak mało produktów z unijnym oznaczeniem geograficznym? Ten system opiera się na WSPÓŁPRACY. Wnioski składają producenci działający wspólnie. Państwo tylko weryfikuje procedurę i przekazuje dalej do KE. Bez porozumienia w branży nie ma oznaczenia. W Polsce główną barierą jest właśnie deficyt współpracy producentów, brak zaufania, obawa przed wspólnymi regułami - napisał Zarzecki.

Ekspert podkreślił również, że inne państwa budowały swoją przewagę dekadami, traktując oznaczenia geograficzne jako element strategii gospodarczej, a nie ciekawostkę. Dodatkowo zwrócił uwagę na fakt, że w przypadku obu chronionych produktów „polska jest tylko z nazwy”, ponieważ właścicielami marek są w większości zagraniczne koncerny.

Co istotne, Polska posiada 38 produktów zarejestrowanych w unijnym systemie oznaczeń geograficznych, jednak tylko dwa znalazły się w załączniku do umowy z Mercosur. Ministerstwo Rolnictwa w odpowiedzi cytowanej wcześniej przez media wyjaśniało, że w takich umowach tworzy się tzw. „krótką listę”, obejmującą produkty o największym znaczeniu gospodarczym i najbardziej narażone na podrabianie

Dwie chronione nazwy stały się symbolem szerszego problemu – braku długofalowej strategii i współpracy w budowaniu pozycji polskich produktów na rynkach międzynarodowych. Umowa z Mercosur nie stworzyła tej sytuacji, ale bezlitośnie ją obnażyła.