Zniszczone pola po powodzi. Od 16 września wchodzą nowe przepisy

Nowelizacja ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych została opublikowana 1 września 2026 r. Według informacji przedstawianych podczas prac parlamentarnych, przytaczanych przez portal Farmer.pl problem gruntów o mocno ograniczonej lub całkowicie utraconej wartości użytkowej dotyczy około 100 rolników i 870 ha ziemi, przede wszystkim na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie.

Nie każde zalane pole będzie można wymienić. Najpierw oceni je rzeczoznawca

Jak podaje Farmer.pl nowe przepisy rozróżniają grunty “zdewastowane” oraz ”zdegradowane”. Do pierwszej grupy zaliczono ziemię, która całkowicie utraciła wartość użytkową wskutek powodzi. Grunt zdegradowany to natomiast taki, którego wartość użytkowa została ograniczona. Sam fakt zalania działki podczas powodzi w 2024 r. nie będzie więc automatycznie oznaczał możliwości otrzymania innej nieruchomości.

Procedurę będzie rozpoczynał właściciel gruntu, składając wniosek do starosty. W przypadku osób poszkodowanych podczas powodzi z września 2024 r. przewidziano specjalny termin. Wniosek będzie można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od wejścia nowych przepisów w życie, czyli zasadniczo do 16 marca 2027 r. Rozwiązanie to dotyczy jednak gruntów położonych na obszarze gmin, które zostały wówczas objęte stanem klęski żywiołowej.

Jak podaje Farmer.pl po otrzymaniu wniosku starosta będzie musiał ocenić m.in. stopień utraty wartości użytkowej ziemi, zasadność jej rekultywacji oraz ryzyko ponownego zniszczenia w przypadku kolejnej powodzi. Stan gruntu określi rzeczoznawca posiadający odpowiednią wiedzę z zakresu gleboznawstwa, klasyfikacji i bonitacji gleb. W opinii ma wskazać również możliwy sposób zagospodarowania ziemi, zakres ewentualnych prac oraz ich koszt.

Rekultywacja może być zbyt droga. Ustawa wskazuje konkretną granicę

Przepisy określają sytuacje, w których dalsza rekultywacja gruntu będzie uznawana za niezasadną. Jednym z najważniejszych kryteriów jest koszt doprowadzenia ziemi do stanu pozwalającego na ponowne użytkowanie. Jak pisze Farmer.pl jeżeli przekroczy on pięciokrotność średniej ceny 1 ha gruntów rolnych w danym województwie, rekultywacja będzie mogła zostać uznana za nieopłacalną. Przy ustalaniu tej wartości mają być wykorzystywane dane GUS z roku poprzedzającego wystąpienie powodzi.

Koszt nie jest jednak jedynym kryterium. Z rekultywacji będzie można zrezygnować również w przypadku gruntów położonych na terenach, gdzie prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi wynosi co najmniej 10 proc. Chodzi więc o obszary, na których statystycznie powódź może występować średnio raz na 10 lat. Przepisy obejmują również tereny istniejących lub planowanych polderów zalewowych oraz przyszłych zbiorników przeciwpowodziowych wskazanych w odpowiednich dokumentach.

Jeżeli analiza wykaże, że dalsze przywracanie gruntu do użytkowania nie ma uzasadnienia, starosta wyda decyzję o odmowie przeprowadzenia rekultywacji. Wtedy możliwe będzie zastosowanie rozwiązania polegającego na wykorzystaniu ziemi Skarbu Państwa. Nie będzie to jednak prosta zasada "hektar za hektar”. Przy zamianie pod uwagę będzie brana przede wszystkim wartość szacunkowa gruntów.

Co ważne dla właścicieli zniszczonych pól, przy wycenie gruntu przeznaczonego do scalenia uwzględniany będzie jego stan ujawniony w ewidencji gruntów i budynków z dnia poprzedzającego powódź. Oznacza to, że późniejsze zniszczenia spowodowane przez żywioł nie powinny obniżać wartości przyjmowanej do procedury.

Zobacz także: Rolnik pracował 41 lat. Tyle emerytury dostaje z KRUS

Rolnik może dostać inną ziemię albo pieniądze. Jest też możliwość finansowania rekultywacji

Jeżeli rekultywacja zostanie uznana za niezasadną, zniszczone grunty mogą zostać objęte postępowaniem scaleniowym. W tym celu będzie można wykorzystać nieruchomości należące do Skarbu Państwa, w tym ziemię znajdującą się w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa, którym gospodaruje KOWR. Rolnik nie musi przy tym otrzymać dokładnie takiej samej powierzchni. Nowe grunty mają odpowiadać wartości szacunkowej dotychczasowej nieruchomości.

Po przeprowadzeniu scalenia zniszczona ziemia przejdzie na rzecz Skarbu Państwa, a właściciel otrzyma w zamian grunty o odpowiadającej jej wartości. Postępowanie będzie wszczynane z urzędu, a starosta przed jego rozpoczęciem ma sprawdzić m.in. dostępność państwowych gruntów, stanowisko poszkodowanych właścicieli oraz koszty całej operacji. Prace scaleniowe i zagospodarowanie poscaleniowe mają być finansowane z budżetu państwa.

Jeżeli odpowiedniej ziemi państwowej nie będzie można znaleźć, przewidziano drugie rozwiązanie – wykup zniszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa. Właściciel po otrzymaniu informacji od starosty będzie miał sześć miesięcy na złożenie wniosku. Cenę ustali rzeczoznawca majątkowy, przy czym stan gruntu będzie oceniany według dnia poprzedzającego powódź, a wartość rynkowa zostanie ustalona według poziomu z dnia wydania decyzji o wykupie. Pieniądze mają zostać wypłacone w ciągu 14 dni od momentu, gdy decyzja stanie się ostateczna.

Nowe przepisy przewidują również możliwość finansowania rekultywacji, jeśli grunt nadaje się do dalszego użytkowania. Środki mogą pochodzić z budżetu państwa, z rezerwy przeznaczonej na przeciwdziałanie klęskom żywiołowym i usuwanie ich skutków.