Te osoby zyskały zupełnie nową ochronę. Przełomowe zmiany na wsiach

Obowiązkowe ubezpieczenia sołtysów – co dokładnie zmienia nowe prawo

Od 1 stycznia 2026 roku wszystkie gminy w Polsce będą miały obowiązek zapewnienia sołtysom ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) oraz ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW). Nowy wymóg wynika z nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym i kończy wieloletni brak jednoznacznych regulacji w tym zakresie.

Do tej pory sytuacja sołtysów była niejednolita. W jednych gminach byli objęci ochroną ubezpieczeniową w ramach polis samorządowych, w innych nie mieli żadnego zabezpieczenia. Często oznaczało to, że w razie szkody odpowiadali prywatnym majątkiem albo musieli samodzielnie wykupywać polisy.

Nowe przepisy przenoszą odpowiedzialność za ubezpieczenie sołtysów bezpośrednio na gminy. Co ważne, ustawa nie narzuca konkretnych sum gwarancyjnych ani szczegółowego zakresu ochrony. Samorządy będą musiały samodzielnie zdecydować, czy włączyć sołtysów do istniejących polis gminnych, czy zawrzeć dla nich osobne umowy ubezpieczeniowe.

Celem zmian jest zwiększenie bezpieczeństwa prawnego osób pełniących funkcję sołtysa, które działają w imieniu gminy i realizują zadania publiczne, często w bezpośrednim kontakcie z mieszkańcami.

Zakres ochrony OC i NNW w praktyce oraz najważniejsze ograniczenia

Ubezpieczenie OC sołtysa obejmuje szkody wyrządzone osobom trzecim w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych. Może to dotyczyć m.in. działań związanych z inkasem podatków i opłat lokalnych, organizacją zebrań wiejskich, realizacją uchwał rady gminy czy zarządzaniem mieniem komunalnym na terenie sołectwa.

Ochrona ta działa wtedy, gdy szkoda powstanie nieumyślnie w trakcie pełnienia funkcji. Polisy OC standardowo nie obejmują jednak:

• działań umyślnych,
• kar finansowych i grzywien,
• czystych strat finansowych,
• szkód komunikacyjnych powstałych podczas prowadzenia pojazdu.

Drugim elementem obowiązkowej ochrony jest ubezpieczenie NNW. Zapewnia ono sołtysowi wypłatę świadczenia w przypadku trwałego uszczerbku na zdrowiu, zwrot kosztów leczenia, rehabilitacji czy hospitalizacji po wypadku, do którego doszło podczas wykonywania obowiązków.

Także w tym przypadku występują wyłączenia odpowiedzialności. Ubezpieczenie NNW nie obejmuje zdarzeń powstałych pod wpływem alkoholu lub innych substancji odurzających, a także wypadków związanych z uprawianiem sportów ekstremalnych czy rażącym naruszeniem przepisów.

W praktyce oznacza to, że ochrona ma charakter uzupełniający i nie zastępuje pełnej odpowiedzialności prawnej sołtysa, ale znacząco zmniejsza ryzyko finansowe związane z pełnieniem tej funkcji.

Koszty dla gmin i realne skutki dla sołtysów oraz mieszkańców wsi

Z punktu widzenia samorządów nowy obowiązek nie powinien oznaczać dużego obciążenia budżetowego. Eksperci szacują, że koszt ubezpieczenia jednego sołtysa wyniesie od kilkudziesięciu do kilkuset złotych rocznie, szczególnie jeśli zostanie on objęty zbiorczą polisą gminną.

Większym wyzwaniem dla gmin będzie strona organizacyjna. Samorządy będą musiały przeanalizować istniejące umowy ubezpieczeniowe, ustalić zakres ochrony i zadbać o terminowe objęcie sołtysów nowymi polisami od początku 2026 roku.

Dla samych sołtysów zmiana oznacza przede wszystkim większe poczucie bezpieczeństwa. Funkcja ta, choć często społeczna i nisko wynagradzana, wiąże się z odpowiedzialnością i ryzykiem. Obowiązkowe ubezpieczenie zmniejsza obawy przed konsekwencjami nieprzewidzianych zdarzeń i może zachęcić do większej aktywności w działaniach na rzecz lokalnej społeczności.

W dłuższej perspektywie nowe przepisy wzmacniają pozycję sołtysa jako formalnego przedstawiciela gminy i porządkują jego status prawny. Dla mieszkańców wsi oznacza to bardziej przejrzyste zasady funkcjonowania lokalnych struktur i większą stabilność w zarządzaniu sprawami sołectwa.