Rekordowe kary dla polskich rolników. ARiMR wykryło gigantyczne nieprawidłowości

Ponad 2 miliony złotych sankcji. Takiego roku w kontrolach jeszcze nie było

W 2023 roku Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) nałożyła na polskich rolników rekordową sumę kar finansowych w wyniku kontroli dotyczących przestrzegania przepisów azotanowych. Jak podaje Tygodnik Rolnika.pl łączna wartość sankcji wyniosła ponad 2,2 mln zł. Dane pochodzą z najnowszego raportu Najwyższej Izby Kontroli (NIK), który ocenił, jak skutecznie system kontroli pomaga ograniczać zanieczyszczenie wód azotanami, a rolnicy przestrzegać unijnych i krajowych wymogów programu azotanowego.

Celem kontroli jest przede wszystkim ochrona wód przed nadmiernym zanieczyszczeniem azotanami pochodzenia rolniczego. NIK w swoim raporcie wskazał, że choć liczba kontroli azotanowych była wysoka, problem nadal pozostaje poważny, a Polska może mieć trudności z osiągnięciem dobrego stanu wód do końca terminu wyznaczonego przez Ramową Dyrektywę Wodną – do końca 2027 roku. Podczas kontroli inspektorzy analizują m.in. zgodność nawożenia z planami nawożenia, sposób przechowywania nawozów naturalnych oraz prowadzenie wymaganej dokumentacji.

Wielkość nałożonych kar odzwierciedla skalę naruszeń: w 2023 r. z ponad 12,5 tys. skontrolowanych gospodarstw aż 983 złamało przepisy, a 786 gospodarstw otrzymało sankcje finansowe o łącznej wysokości 2 225,1 tys. zł — to najbardziej dotkliwy rok pod względem kar w historii prowadzonych kontroli.

Błędy, które kosztują tysiące złotych. Co najczęściej wykrywają inspektorzy?

Kontrole ARiMR i Inspekcji Ochrony Środowiska obejmują kompleksową weryfikację prawidłowości prowadzenia gospodarstwa – przede wszystkim pod kątem przepisów dyrektywy azotanowej i innych warunków stawianych beneficjentom wsparcia rolnego. §

Podstawowym elementem kontroli jest sprawdzenie stosowania nawozów azotowych zgodnie z opracowanym planem nawożenia, który każdy rolnik korzystający z dopłat powinien posiadać i realizować. Inspektorzy oceniają m.in. termin i sposób nawożenia, właściwe przechowywanie obornika i gnojówki oraz zgodność z zasadami ochrony środowiska. Rzetelna dokumentacja oraz prowadzenie ewidencji ma kluczowe znaczenie — jej brak lub błędy mogą skutkować sankcjami.

Roczna liczba kontroli i nałożonych kar rośnie z każdym rokiem – od 389 gospodarstw ukaranych w 2018 r. po 786 w 2023 r. Wykaz sankcji finansowych na przestrzeni lat pokazuje, że nieprawidłowości powtarzają się w wielu gospodarstwach, mimo szkoleń i kampanii informacyjnych prowadzonych przez ARiMR i instytucje doradcze.

Choć wartość kar jest alarmująco wysoka, należy pamiętać, że spośród ponad 12,5 tys. skontrolowanych gospodarstw w 2023 r. sankcje nałożono jedynie w 6,2% przypadków, co oznacza, że znaczna większość rolników spełnia wymogi przepisów azotanowych. Jednak dla tych, którzy naruszają zasady, konsekwencje finansowe bywają dotkliwe.

Miliony złotych kar i jasne zalecenia. Co dalej z kontrolami w gospodarstwach?

Najnowszy raport NIK analizuje działania kontrolne na przestrzeni sześciu lat (2018–2023). W tym okresie Inspekcja Ochrony Środowiska przeprowadziła 10 653 kontroli azotanowych, co pokazuje rosnące zaangażowanie organów w weryfikację gospodarstw pod kątem zgodności z wymogami ochrony środowiska. Jednak NIK podkreśla, że mimo tych wysiłków kontrolujących jest wciąż zbyt mało, aby skutecznie objąć wszystkie gospodarstwa ryzykiem naruszeń przepisów.

Raport podaje również, że ARiMR w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW 2014–2020) wypłaciła rolnikom środki na inwestycje mające na celu ochronę wód przed azotanami – m.in. na budowę zbiorników na gnojówkę, płyty obornikowe oraz zakup maszyn do nawożenia. Do końca 2023 r. było to ok. 59 mln euro.

W świetle wyników raportu NIK ekspertom i instytucjom rządowym rekomenduje się m.in. zwiększenie liczby kontroli oraz lepsze finansowanie Inspekcji Ochrony Środowiska, aby skuteczniej realizować wymagania dyrektywy wodnej i ograniczać zanieczyszczenie azotanami.