Tyle zarabia sołtys. Ujawniamy stawki na polskich wsiach. Kwoty pozostawiają wiele do życzenia
Zarobki osób sprawujących funkcje publiczne niezmiennie pozostają w centrum zainteresowania. Wiele osób zastanawia się, ile zarabia sołtys – kluczowa postać w lokalnej administracji, która odpowiada za organizację życia na wsi i ma bezpośredni kontakt z jej mieszkańcami. Wokół wynagrodzenia i uprawnień sołtysów narosło wiele mitów, jednak rzeczywistość bywa mniej atrakcyjna, niż mogłoby się wydawać.
Sołtys - lider, powiernik i podpora lokalnej społeczności w jednym
Instytucja sołtysa pojawiła się na ziemiach polskich między XII a XIII wiekiem, wraz z lokowaniem wsi na prawie niemieckim i na przestrzeni wieków rola sołtysa ulegała istotnym transformacjom. Początkowo funkcję tę często pełnił zasadźca, czyli osoba organizująca nową osadę. W tamtym okresie sołtys był przede wszystkim przedstawicielem interesów właściciela ziemskiego, zarządzając wsią w jego imieniu.
W późniejszym czasie z urzędnika podporządkowanego panu feudalnemu przekształcił się w wybieranego przez mieszkańców reprezentanta lokalnej społeczności, bez którego trudno sobie wyobrazić współczesną wieś.
Aktywny, przedsiębiorczy i otwarty na potrzeby ludzi sołtys to prawdziwy skarb — nikt bowiem nie zna lepiej problemów, potrzeb i oczekiwań mieszkańców wsi niż właśnie on. Nie tylko jednoczy lokalną społeczność, ale także troszczy się o rozwój infrastruktury. Ale czy tak odpowiedzialna rola jest sowicie wynagradzana?
Tego mieszkańcy mogą wymagać od sołtysa
Współczesny status prawny sołtysa został uregulowany ustawą o samorządzie gminnym z 8 marca 1990 roku. Zgodnie z nią pełni on funkcję organu wykonawczego sołectwa, które stanowi jednostkę pomocniczą gminy. Choć zgodnie ze swymi kompetencjami priorytetowym zadaniem sołtysa jest przede wszystkim dbanie o rozwój wsi i zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, wykonywanie przez niego określone zadania są szerzej wymienione w statucie sołectwa.
Do obowiązków sołtysa należy m.in. reprezentowanie interesów wsi, pośredniczenie w kontaktach między mieszkańcami a samorządem, organizowanie zebrań wiejskich, inicjowanie wydarzeń okolicznościowych oraz zachęcanie mieszkańców do aktywnego udziału w życiu lokalnej społeczności.
Na barkach sołtysa spoczywa również dostarczanie różnych pism i upomnień, zgłaszanie awarii czy rozwieszanie ogłoszeń, np. informacji od lekarzy weterynarii czy decyzji dotyczących zwrotu akcyzy. Ponadto dokonuje poboru podatków: od nieruchomości, rolnego i leśnego czy za wywóz śmieci. W sytuacjach kryzysowych odpowiada również za gaszenie “pożarów” i rozwiązywanie sporów pomiędzy mieszkańcami.
Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że na koniec 2023 roku w Polsce funkcję sołtysa pełniło ponad 40 tysięcy osób. Wśród nich znalazło się ponad 18 tysięcy kobiet oraz około 22,3 tysiąca mężczyzn. Najwięcej sołtysów i sołtysek działało w województwie mazowieckim, gdzie liczba ta przekroczyła 7,3 tysiąca. Jak zatem kształtują się ich zarobki?
Ile zarabia sołtys w 2026 roku? Decyzja należy do rady gminy
Wynagrodzenie sołtysa, podobnie jak w przypadku innych przedstawicieli władz lokalnych, jest informacją jawną. Należy jednak podkreślić, że wypłata sołtysa to kwestia uznaniowa, zależna od wielu czynników, takich jak wielkość sołectwa, budżet gminy czy zakres obowiązków. Jej wysokość zależy od decyzji rady gminy, która może ustalić zarówno konkretną kwotę, jak i zdecydować o nieprzyznawaniu diety.
Oznacza to, że sołtys nie otrzymuje stałej pensji i nie ma podpisanej umowy o pracę. Jego dochody mogą składać się z dwóch elementów: diety, która zazwyczaj stanowi rekompensatę za zaangażowanie w życie lokalnej społeczności i wykonywane obowiązki, oraz prowizji od zebranego podatku, jeżeli rada gminy powierzy mu funkcję inkasenta. Jej wysokość ustalana jest indywidualnie przez samorząd.
Oznacza to, że rozpiętość kwot rozciąga się na skali od kilkudziesięciu złotych do nawet kilkuset złotych miesięcznie, w zależności od sytuacji finansowej danego samorządu. W rezultacie dysproporcje między sołectwami są ogromne — jeden sołtys może otrzymywać zaledwie 200 zł diety, podczas gdy innemu przysługiwać będzie 1000 zł.
Przykładowo w gminie Łodygowice (woj. śląskie) wysokość diety jest uzależniona od sołectwa. Sołtys Biernej otrzymuje 935 zł miesięcznie, natomiast w samych Łodygowicach kwota ta wynosi aż 2703 zł. W gminie Bieliny (woj. świętokrzyskie) miesięczna dieta sołtysów wynosi 500 zł, a w gminie Samborzec – 600 zł. Z kolei w gminie Domaszowice (woj. opolskie) ustalono ją na poziomie 576,72 zł miesięcznie.
Dodatkowe świadczenie dla sołtysów w 2026 roku
Od 1 marca 2026 roku wzrosła również wysokość ustawowego świadczenia pieniężnego dla sołtysów. Wynosi ono 373,67 zł miesięcznie, podczas gdy w 2025 roku było to 354,86 zł. Nie przysługuje jednak każdej osobie pełniącej tę funkcję. Aby je otrzymać, trzeba sprawować urząd sołtysa przez co najmniej 7 lat, osiągnąć wiek emerytalny (60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn) oraz spełnić pozostałe warunki określone w przepisach. Wniosek o przyznanie świadczenia należy złożyć w KRUS.
W rezultacie wysokość dochodów sołtysów może znacząco się różnić. Jeden może otrzymywać kilkaset złotych diety miesięcznie, podczas gdy inny, w zależności od uchwały rady gminy i przysługujących mu dodatkowych świadczeń, znacznie więcej.
