Dopłaty dla rolników pod znakiem zapytania. Setki tysięcy mogą stracić pieniądze

Rekordowe tempo i miliardy w tle. Ustawa niedługo na biurku prezydenta

Ustawa została przyjęta w ekspresowym tempie. Rządowy projekt trafił do Sejmu pod koniec grudnia, a już w styczniu odbyły się wszystkie czytania i głosowanie. Obecnie dokumentem zajmuje się Senat, a jeśli nie wprowadzi poprawek, ustawa trafi bezpośrednio na biurko prezydenta. 

Skala zmian jest ogromna – regulacje dotyczą około 1,2 mln rolników oraz ponad 14 mld zł rocznie wypłacanych w ramach dopłat przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Właśnie dlatego tempo prac wzbudziło kontrowersje. Część rolników i organizacji branżowych wskazuje, że zabrakło szerokich konsultacji społecznych, a konsekwencje finansowe nowych zasad mogą być odczuwalne przez lata. Zwolennicy ustawy przekonują z kolei, że szybkie działania są konieczne, by uporządkować system dopłat i dostosować go do realnej aktywności produkcyjnej.

Kim jest „rolnik aktywny”? Tu zaczyna się problem

Sednem reformy jest nowa definicja rolnika aktywnego zawodowo. Tylko osoby spełniające te kryteria będą mogły ubiegać się o unijne dopłaty bezpośrednie. W praktyce ustawa dzieli gospodarstwa na dwie zasadnicze grupy – tych, którzy zostaną uznani za aktywnych automatycznie, oraz tych, którzy będą musieli swoją aktywność udowodnić dokumentami.

Bez dodatkowych formalności za aktywnych mają zostać uznani m.in. rolnicy, którzy:

• posiadają zwierzęta gospodarskie zarejestrowane w systemach identyfikacji,
• należą do spółdzielni rolniczych lub grup producenckich,
• korzystają z dopłat bezpośrednio powiązanych z produkcją,
• realizują ekoschematy, które wymagają faktycznych działań w gospodarstwie,
• kupują kwalifikowany materiał siewny z dopłatą,
• uczestniczą w wybranych programach wsparcia wymagających aktywności produkcyjnej.

Według szacunków rządu ta grupa obejmie około 570 tys. gospodarstw, czyli niespełna połowę wszystkich beneficjentów systemu dopłat.

Kto będzie musiał udowodnić aktywność?

Pozostali rolnicy nie zostaną automatycznie uznani za aktywnych i będą musieli wykazać, że realnie prowadzą działalność rolniczą. Ustawa przewiduje dwa alternatywne sposoby:

Wykazanie kosztów prowadzenia gospodarstwa, m.in.:

• zakup nawozów i środków produkcji,
• paliwo rolnicze,
• usługi maszynowe,
• czynsze dzierżawne,
• wynagrodzenia pracowników,
• inne udokumentowane wydatki związane z produkcją.

Wykazanie przychodów z działalności rolniczej, potwierdzonych:

• fakturami sprzedaży płodów rolnych,
• umowami kontraktacyjnymi,
• dokumentami sprzedaży produktów rolnych.

Największe kontrowersje budzi fakt, że minimalne poziomy kosztów i przychodów w przeliczeniu na hektar nie zostały zapisane w ustawie. Mają zostać określone dopiero w rozporządzeniu ministra rolnictwa. Zdaniem krytyków oznacza to dużą niepewność po stronie rolników, ryzyko częstych zmian zasad „w trakcie gry” oraz obawę przed arbitralnymi decyzjami administracyjnymi. To właśnie na tym etapie – nie na samej idei „rolnika aktywnego”, lecz na szczegółach wykonawczych – koncentruje się dziś największy spór wokół nowych przepisów.

Przepisy przejściowe tylko na chwilę uspokajają sytuację

Ustawa przewiduje okres przejściowy, który ma złagodzić skutki zmian w pierwszym roku obowiązywania. W 2026 roku nowe zasady nie obejmą najmniejszych gospodarstw – rolnicy, którzy w 2025 roku otrzymali dopłaty nieprzekraczające równowartości 1125 euro, zostaną czasowo uznani za aktywnych z mocy ustawy. Według resortu rolnictwa oznacza to, że w pierwszym roku zmiany dotkną około 60 tys. gospodarstw. Jednak już w 2027 roku liczba ta może wzrosnąć nawet do 660 tys. W praktyce oznacza to, że nawet 600 tys. rolników może stracić prawo do dopłat, jeśli nie spełni nowych wymogów. Dodatkowe obawy budzi planowany obowiązek pisemnych umów dzierżawy od 2026 roku, które mają zastąpić dotychczas akceptowane umowy ustne.

Kluczową postacią jest tu Karol Nawrocki, który zapowiedział własną inicjatywę ustawodawczą dotyczącą ochrony funkcji produkcyjnych wsi. To oznacza, że scenariusz prezydenckiego weta pozostaje realny. Ostateczna decyzja może przesądzić nie tylko o losie tej ustawy, ale także o przyszłym modelu dopłat i kierunku zmian w polskim rolnictwie na kolejne lata.

Źródło: Rolnik Info