Zacznie się 1 kwietnia. Składka do KRUS pójdzie w górę, Polacy będą niezadowoleni

KRUS ubezpiecza polskich rolników

System ubezpieczeń społecznych rolników w Polsce stanowi odrębną gałąź zabezpieczenia socjalnego, funkcjonującą równolegle do powszechnego systemu ZUS. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powołana do życia na początku lat 90., realizuje zadania wykraczające daleko poza wypłacanie emerytur i rent. Instytucja ta odpowiada za kompleksową obsługę rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego oraz macierzyńskiego, a także prowadzi szeroko zakrojoną działalność prewencyjną i rehabilitacyjną. Specyfika pracy na roli, obarczona wysokim ryzykiem wypadkowym, wymusiła stworzenie rozwiązań prawnych dostosowanych do nieregularności dochodów w tym sektorze. Aby zostać objętym ubezpieczeniem w KRUS, należy spełnić szereg ściśle określonych kryteriów, z których najważniejszym jest posiadanie lub dzierżawienie gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 1 hektara przeliczeniowego.

Warto pamiętać, że ubezpieczenie w KRUS jest dla wielu rolników jedyną formą zabezpieczenia na starość, a konstrukcja systemu sprawia, że składki są zazwyczaj niższe niż w przypadku działalności gospodarczej rozliczanej w ZUS. Jest to jednak kij, który ma dwa końce, niższe składki oznaczają w przyszłości relatywnie niższe świadczenia emerytalne, co od lat jest przedmiotem debaty publicznej. System obejmuje nie tylko właścicieli ziemi, ale także ich małżonków oraz domowników, którzy stale pracują w gospodarstwie rolnym, nie będąc jednak zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę. Ta szeroka definicja osoby współpracującej sprawia, że KRUS pozostaje jedną z kluczowych instytucji publicznych na terenach wiejskich, zapewniającą stabilność finansową setkom tysięcy rodzin. W obliczu dynamicznych zmian demograficznych rola Kasy ewoluuje, ale jej podstawowe zadanie, ochrona socjalna ludności rolniczej, pozostaje niezmienne.

Liczba polskich rolników spada

Obraz polskiej wsi zmienia się dynamicznie, co znajduje bezpośrednie odzwierciedlenie w statystykach prowadzonych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Jeszcze dekadę temu liczba ubezpieczonych oscylowała wokół półtora miliona osób, jednak postępująca mechanizacja, konsolidacja gruntów oraz migracja młodych ludzi do miast sprawiają, że grupa ta systematycznie się kurczy. Obecnie szacuje się, że ubezpieczeniu w pełnym zakresie podlega około miliona osób, choć liczba ta fluktuuje w zależności od pory roku. Mimo spadkowej tendencji w liczbie małych gospodarstw, sektor rolny wciąż stanowi istotny element krajowej gospodarki. W strukturze ubezpieczonych coraz wyraźniej widać rolników prowadzących działy specjalne produkcji rolnej, co świadczy o postępującej specjalizacji branży.

Mechanizm naliczania składek w KRUS, w tym składki zdrowotnej, jest unikalny i różni się fundamentalnie od zasad panujących w systemie pracowniczym. O ile w przypadku ubezpieczenia emerytalno-rentowego kluczowa jest powierzchnia gospodarstwa, o tyle składka zdrowotna rządzi się innymi prawami. Ustawodawca przewidział, że za rolników posiadających gospodarstwa o powierzchni użytków rolnych poniżej 6 hektarów przeliczeniowych składki na ubezpieczenie zdrowotne są finansowane z budżetu państwa.

Powyżej tego progu rolnik zobowiązany jest do samodzielnego finansowania składki, której wysokość zależy od powierzchni i rodzaju gospodarstwa, przy czym dla większych areałów stosowane są wyższe stawki progowe. Sytuacja komplikuje się w przypadku domowników oraz rolników prowadzących działy specjalne, tutaj podstawą wymiaru składki nie jest hektar, lecz kwota bazowa powiązana z innymi wskaźnikami ekonomicznymi, takimi jak przeciętne wynagrodzenie. To właśnie ten element konstrukcji systemu sprawia, że wszelkie waloryzacje pociągają za sobą niemal natychmiastowe skutki w wysokości opłat ponoszonych przez ubezpieczonych.

Zobacz też: Rolnik przesunął kamienie przed własną posesją. Gmina grozi mu więzieniem

Ta opłata idzie w górę, rolnicy muszą wiedzieć

Od 1 kwietnia 2026 r. wzrośnie wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacanej w KRUS dla wybranych grup ubezpieczonych. Zmiana dotyczy domowników w gospodarstwach rolnych prowadzących działy specjalne produkcji rolnej oraz pomocników rolnika i wynika z nowej wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej za IV kwartał 2025 r., ogłoszonej przez Główny Urząd Statystyczny.

Jak informuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw, łącznie z wypłatami z zysku, wyniosło w IV kwartale 2025 r. 9228,64 zł. Na tej podstawie ustalono nowy wymiar składki zdrowotnej, która od kwietnia 2026 r. będzie wynosić 277 zł miesięcznie. Składka ta stanowi 9 proc. podstawy wymiaru, którą jest 33,4 proc. przeciętnego wynagrodzenia. W praktyce oznacza to wzrost obciążenia o około 20 zł miesięcznie w porównaniu z dotychczas obowiązującą stawką.

KRUS podkreśla, że w przypadku tych grup ubezpieczonych wysokość składki zdrowotnej nie zależy od powierzchni gospodarstwa rolnego, lecz bezpośrednio od przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce. Odmienne zasady obowiązują natomiast rolników prowadzących gospodarstwa rolne, u których składka zdrowotna uzależniona jest od liczby hektarów przeliczeniowych. Podwyżka składki od kwietnia 2026 r. wpisuje się w szerszy trend wzrostu kosztów pracy w rolnictwie, szczególnie w gospodarstwach korzystających z pomocy rolnika oraz prowadzących działy specjalne produkcji rolnej.