Polscy rolnicy wymierają. Niepokojące dane GUS

Miliardy na zachętę. Czy premie dla młodych to pułapka?

Starzenie się rolnictwa to nie tylko polski problem – to choroba trawiąca całą Unię Europejską. Bruksela od lat widzi ten trend i próbuje go odwrócić, sypiąc pieniędzmi. Wspólna Polityka Rolna (WPR) na lata 2023-2027 (realizowana również w 2026 roku) stawia na tzw. wymianę pokoleniową.

Rząd i Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) kuszą młodych rolników szerokim wachlarzem wsparcia:

• Premie dla młodych rolników: Jednorazowe zastrzyki gotówki (w ramach Planu Strategicznego kwota ta wzrosła do 200 tys. zł) na start i przejęcie gospodarstwa.
• Dodatkowe płatności obszarowe: Wyższe stawki dopłat bezpośrednich do hektara dla osób poniżej 40. roku życia.
• Preferencyjne kredyty: Na zakup ziemi czy maszyn z dopłatą do oprocentowania.

Eksperci zadają jednak niewygodne pytanie: czy te pieniądze nie budują fałszywych nadziei? Dopłaty, choć pomocne, są "kroplówką", a nie lekarstwem na rentowność. Młody człowiek, biorąc premię, zobowiązuje się do prowadzenia gospodarstwa przez co najmniej 5 lat. Często inwestuje te środki w drogi sprzęt, ale zderzenie z rynkową rzeczywistością – niskimi cenami skupu, drogimi nawozami i nieprzewidywalną pogodą – bywa bolesne. Wielu "młodych rolników" to w rzeczywistości osoby, które przejmują gospodarstwo tylko "na papierze", by wyciągnąć dotacje, podczas gdy faktyczną pracę nadal wykonują rodzice, a oni sami pracują na etacie w mieście. System ten, choć statystycznie poprawia słupki, nie rozwiązuje problemu braku prawdziwych następców z pasją i wizją biznesową.

Walka o każdy hektar. Ziemi ubywa, a ceny szybują

Drugim aktem tego dramatu jest kwestia ziemi. Młody rolnik, który chce rozwijać gospodarstwo i traktować je jako poważny biznes, potrzebuje skali. Małe, kilkuhektarowe gospodarstwa w 2026 roku rzadko są w stanie utrzymać rodzinę. Aby żyć z rolnictwa, trzeba się powiększać. I tu pojawia się mur.

Ziemi rolnej w Polsce nie przybywa – wręcz przeciwnie, jej ubywa.

1. Urbanizacja: Miasta "pożerają" wsie. Grunty rolne są masowo odrolniane pod budownictwo jednorodzinne, magazyny logistyczne czy drogi ekspresowe.
2. Betonowanie własności: Starsi rolnicy, nawet jeśli nie mają siły pracować, niechętnie sprzedają ziemię. Traktują ją jako lokatę kapitału lub dzierżawią "na gębę", byle tylko nie stracić ubezpieczenia w KRUS, które jest tańsze niż ZUS. To blokuje legalny obrót gruntami.

Gdy już jakiś kawałek ziemi trafi na przetarg z Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR) lub na rynek prywatny, rozpoczyna się bratobójcza walka. Licytacje przypominają sceny z filmu sensacyjnego. Ceny za hektar w dobrych lokalizacjach (np. Wielkopolska, Kujawy) osiągają astronomiczne kwoty, rzędu 100 tysięcy złotych i więcej (dane GUS za koniec 2025 r. potwierdzają przekroczenie tej bariery dla gruntów dobrych klas).

Dla młodego rolnika na dorobku taki wydatek jest często nierealny. Paradoksalnie, starzejące się rolnictwo napędza głód ziemi – gospodarstwa, które nie mają następcy, są w końcu przejmowane (dzierżawione lub kupowane) przez największych graczy w okolicy, co prowadzi do koncentracji gruntów, ale wyludnia wieś z ludzi.

Rozczarowujące dane GUS. Polska wieś siwieje

Najnowsze dane Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) oraz analizy unijne nie pozostawiają złudzeń. Struktura wiekowa polskich rolników pogarsza się z roku na rok. Jeszcze dekadę temu Polska mogła chwalić się jedną z najmłodszych kadr rolniczych w UE. W 2026 roku ta przewaga topnieje w oczach.

Jak wyglądamy na tle Europy?

• Średnia wieku osoby kierującej gospodarstwem rolnym w Polsce niebezpiecznie zbliża się do 57-60 lat.
• Choć wciąż wypadamy lepiej niż np. Portugalia, gdzie ponad połowa rolników ma powyżej 65 lat, to trend jest jednoznacznie spadkowy.
• Z danych wynika, że odsetek rolników w wieku powyżej 55 lat rośnie znacznie szybciej niż grupa rolników "młodych" (do 35-40 lat).
• Wskaźnik zastępowalności pokoleń jest na alarmująco niskim poziomie. Na każdego rolnika odchodzącego na emeryturę nie przypada nawet jeden młody następca gotowy przejąć pałeczkę.

GUS wskazuje, że najtrudniejsza sytuacja panuje w gospodarstwach najmniejszych i średnich. To tam dzieci rolników najczęściej widzą, jak ciężka i niewdzięczna bywa praca rodziców, i decydują się na emigrację do miast lub za granicę. Gospodarstwa te, pozbawione sukcesorów, są skazane na likwidację po śmierci obecnych właścicieli.

Wnioski płynące z danych GUS w 2026 roku są jasne: polskie rolnictwo się profesjonalizuje, ale traci swój społeczny charakter. Jeśli trend "wymierania" się utrzyma, za kilkanaście lat żywność będą produkować dla nas wielkie przedsiębiorstwa rolne, a tradycyjna, rodzinna wieś przejdzie do historii. Pytanie, czy programy dopłat są w stanie zatrzymać ten demograficzny walec, pozostaje otwarte, choć wielu ekspertów kręci głową z powątpiewaniem.