Najpierw umowa z Mercosur, teraz ochrona rolników. Bruksela wprowadza kluczowe zmiany

Niepokój narastał, zanim padły konkretne decyzje

Dyskusja wokół ochrony unijnego rynku rolnego nie zaczęła się w momencie głosowania, lecz znacznie wcześniej. Od miesięcy wskazywano na ryzyko związane z rosnącym importem produktów spoza Unii oraz na brak mechanizmów, które pozwalałyby reagować, zanim dojdzie do trwałych strat. Obawy dotyczyły nie tylko cen, ale także stabilności całych sektorów.

W tle pojawiały się pytania o to, czy dotychczasowe narzędzia są wystarczające i czy instytucje unijne potrafią wyciągać wnioski z wcześniejszych kryzysów. Rynek rolny UE jest szczególnie wrażliwy na nagłe zmiany, a reakcja z opóźnieniem często oznacza realne straty dla producentów. To właśnie ten argument coraz częściej powracał w rozmowach kuluarowych. Coraz wyraźniej było też słychać głosy, że brak reakcji może mieć długofalowe konsekwencje, których nie da się szybko odwrócić. Presja na podjęcie konkretnych działań rosła z każdym kolejnym miesiącem.

Mechanizm ochronny zamiast pustych deklaracji

Przełomem miało być stworzenie jasnych zasad działania w sytuacji zagrożenia. Nie chodziło o blokowanie handlu, lecz o możliwość szybkiego uruchomienia procedur ochronnych, zanim rynek zostanie zdestabilizowany. To podejście miało uspokoić nastroje, ale jednocześnie nie zamykać drzwi do dalszej współpracy międzynarodowej.

Istotne było również wzmocnienie nadzoru. Stałe monitorowanie sytuacji rynkowej i regularne raportowanie miały zapobiec scenariuszowi, w którym reakcja następuje dopiero po fakcie. Monitoring importu produktów rolnych stał się jednym z filarów nowego podejścia, choć wciąż nie było jasne, jak szczegółowo zostanie uregulowany.

Dopiero pod koniec prac stało się jasne, że przygotowywane rozwiązania różnią się znacząco od pierwotnych propozycji. To właśnie wtedy pojawiły się pierwsze sygnały, że nowe przepisy mogą realnie zmienić sposób reagowania Unii na zagrożenia.

Co dokładnie znalazło się w przyjętym rozwiązaniu?

Konkretne progi, realna reakcja i głos sprzeciwu

Parlament Europejski przyjął rozporządzenie, które wdraża do prawa UE klauzulę ochronną z umowy UE–Mercosur. Dokument określa precyzyjne warunki, w jakich Komisja Europejska będzie mogła wszcząć postępowanie ochronne wobec importu produktów rolnych z krajów Mercosuru – i robi to szybciej niż zakładano wcześniej.

Kluczową zmianą są niższe progi uruchamiające reakcję. Postępowanie ochronne może zostać wszczęte m.in. w sytuacji:

• 5-procentowego wzrostu importu danego produktu,
• 5-procentowego spadku ceny w imporcie w porównaniu ze średnią z trzech lat,
• pod warunkiem jednoczesnego podcięcia ceny o co najmniej 5 proc. względem rynku unijnego.

W pierwotnej propozycji Komisji Europejskiej wszystkie te progi wynosiły 10 proc., co – zdaniem krytyków – znacząco opóźniałoby reakcję. Obniżenie parametrów zwiększa zdolność Unii do działania, choć nie wyczerpuje wszystkich postulatów zgłaszanych w trakcie negocjacji.

Rozporządzenie zostało wynegocjowane w trakcie trilogu w grudniu 2025 r., zaakceptowane przez Radę UE 9 stycznia 2026 r., a następnie przyjęte przez Parlament Europejski. Nie uwzględniono jednak m.in. postulatów dotyczących wzajemności standardów produkcji, co spotkało się z krytyką części państw, w tym Polski.

To rozwiązanie nieidealne, ale korzystniejsze niż pierwotna propozycja Komisji Europejskiej. Obniżenie progów zwiększa zdolność Unii do reagowania na zagrożenia dla rynku rolnego – podkreślił Stefan Krajewski, minister rolnictwa, cytowany w komunikacie resortu.

Istotnym elementem nowych przepisów jest także obowiązek stałego monitorowania importu wrażliwych produktów rolnych. Komisja Europejska będzie musiała przedstawiać Parlamentowi Europejskiemu raporty co najmniej raz na sześć miesięcy, co ma umożliwić bieżącą ocenę sytuacji rynkowej.

Rozporządzenie zacznie obowiązywać dopiero w przypadku wejścia w życie umowy UE–Mercosur, która nadal znajduje się na etapie procedur ratyfikacyjnych.

Nowe przepisy nie zamykają dyskusji wokół umowy handlowej, ale wyraźnie zmieniają reguły gry. Unia zyskuje narzędzie, które pozwala reagować szybciej i skuteczniej, choć nie spełnia ono wszystkich oczekiwań. Pytanie, czy w praktyce okaże się wystarczające, pozostaje otwarte – odpowiedź przyniosą dopiero kolejne miesiące.